نیلوفر ایرانی

درفش کاویانی

کاوه ی آهنگر در طول تاریخ مورد توجه ایرانیان بوده است. به طوری که سالها درفش کاویانی که نمادی از کاوه ی آهنگر می باشد، در میان ایرانیان جای داشته است. شاید شهرت اصلی درفش کاویانی به دوران ساسانیان باز گردد که این درفش به عنوان درفش اصلی ایرانیان برافراشته می شده است و احتمالا شمایلی که برای درفش کاویانی ترسیم می شود ریشه در این دوران دارد هر چند شمایلی شبیه به درفش کاویانی، از دوره هخامنشیان هم بدست آمده است.

ممکن است برخی از پژوهشگران ، بدون در نظر گرفتن افسانه ها ریشه ی شمایل درفش کاویانی را هنر های موجود در فرش پازیرک – به جا مانده از دوران هخامنشی – بدانند.

بخشی از فرش پازیرک

 

می دانیم بر اساس افسانه های ما ابتدا این درفش فقط یک چرم کهنه بوده است:

از آن چرم کاهنگران پشت پای                         بپـــوشند هنـــگام زخم درای

همان کاوه آن بر سر نیزه کرد                         همانگه ز بازار برخواست کرد

اما پس از پیروزی قیام کاوه و فریدون، این درفش با گرانبها ترین تزئینات آراسته شد و این گونه ترسیم می شود:

برآن بـــی بها چرم آهنگران                            برآویختی نو به نو گــوهـران

ز دیبــای پرمــایه و پـــرنیـان                           بر آنگونه گشت اختر کاویـان

از آن پس درفش کاویانی به عنوان نمادی برای کاوه و فریدون و قیام حماسی آنها در نظر گرفته می شود.

 

درفش کاویانی در تاریخ

اما بعد تر، این درفش حال و هوای دیگری پیدا کرد. به گفته مورخانی مانند طبری و مسعودی، درفش کاویانی از پوست شیر و پلنگ ساخته می شده است و به گفته فردوسی بر روی این چرمِ آراسته به ابریشم وگوهرهای ناب، ستاره ای می درخشیده است. همچنین در بخش زیرین چرمِ چهارگوش رشته هایی به سه رنگ بنفش، سرخ و زرد آویزان می کردند.

ایرانیان به عنوان نماد پیروزی از درفش کاویانی بهره می بردند. به هر حال از جمع بندی کلی گفته ی مورخان و با توجه به افسانه های ما، شمایلی مانند تصاویر زیر از درفش کاویانی به دست می آید.

برخی از پژوهشگران مفهوم رنگ ها را در اعتقادات و فرهنگ ایرانیان باستان می یایند(هرچند ممکن است این تعابیر درباره درفش کاویانی به مرور زمان در تاریخ ایران بوجود آمده باشد) و مفاهیم این رنگ ها را این چنین بیان می کنند:

رنگ بنفش: نمادی از اورمزد

اورمزد ، مخفف اهورامزدا می باشد و لقبی است برای پروردگار گیتی ؛ به معنای سرور دانا

 

رنگ سرخ: نمادی از تیر

تیر به عنوان فرشته ی باران شناخته می شود و نمادی از رحمت خداوند می باشد.

 

رنگ زرد: نمادی از مهر

مهرنمادی از فروغ و روشنایی است و از آنجایی که خورشید همواره برجسته ترین مصداق روشنایی است ، مهر و خورشید با یکدیگرارتباط دارند .

فریدون جنیدی – که آگاه به زبان های باستانی ایران است – درباره ی مهر می گوید:«بسیاری از محققان مهر و خورشید را یکی می دانند اما واقعا چنین نیست زیرا که اگر این دو یکی بودند ، خورشید روز را جدا از مهر روز نمی آوردند.»

لازم به ذکر است که هر کدام از روزهای ماه در گاهشماری باستانی، یک نام ویژه داشته است. همانطور که می دانید معنای لغوی مهر، محبت می باشد.

درفش کاویانی


ویژه نامه سالروز پیروزی کاوه و فریدون بر ضحاک

مهر ١٣٩٠